ژوئن, 2021 بهداشت جنسی, بهداشت زنان

بارداری خارج از رحم (یا خارج رحمی) چیست و چگونه اتفاق می‌افتد؟

بارداری با یک تخمک لقاح یافته شروع می‌شود. به صورت طبیعی، تخمک لقاح یافته به دیواره‌ی رحم متصل می‌شود. اما در بارداری خارج رحمی (ectopic pregnancy) تخمک جایی خارج از حفره‌ی رحم لانه گزینی و رشد خواهد کرد‌.

در بیش‌تر مواقع بارداری خارج رحمی در لوله فالوپ رخ می‌دهد. لوله‌ی فالوپ راه ارتباطی بین تخمدان و رحم است و تخمک در آن حرکت می‌کند‌. این نوع از بارداری خارج رحمی، بارداری لوله‌ای (tubal pregnancy) نامیده می‌شود.

گاهی هم بارداری خارج رحمی در سایر نقاط بدن مانند تخمدان، حفره‌ی شکمی یا بخش پایینی رحم یا گردن رحم رخ می‌دهد.

این نوع از بارداری به صورت طبیعی پیش نمی‌رود. تخمک لقاح یافته، دوام نمی‌آورد و بافت تشکیل شده اگر بدون درمان رها شود، ممکن است باعث بروز خون‌ریزی‌های مرگبار شود.

علایم حاملگی خارج رحمی:

اغلب موارد، حاملگی خارج رحمی در طی چند هفته اول حاملگی اتفاق می افتد و ممکن است حتی از بارداری خود اطلاعی نداشته باشید.لکه بینی ودرد لگن و زیر شکم اغلب اولین علایم هستند ، اما علایم دیگر هم ممکن است وجود داشته باشد:
1- درد در شانه
2- تهوع و استفراغ
3- ضعف و سرگیجه
4- احساس سنگینی در لگن
5- فشار درناحیه مقعد
6- افت فشارخون

گاهی علایم خفیف بوده و در حد لکه بینی و درد مختصر هست . اما در صورتی که محصول حاملگی انقدر بزرگ شود که باعث پارگی لوله شود وضعیت خطرناک بوده و نیاز به اقدام اورژانسی دارد.در صورتی که دچار هر یک از علایم فوق شدید باید بلافاصله به پزشک متخصص زنان خود اطلاع داده و به اورژانس مراجعه کنید.

نشانه‌های اولیه‌ی بارداری خارج رحمی

اغلب، نشانه‌های اولیه‌ی آن خونریزی سبک از واژن و درد پهلو و لگن است. اگر خون از لوله‌ی فالوپ نشت کرده باشد، فرد ممکن است دچار درد شانه شده و یا نیاز فوری به دفع مدفوع داشته باشد.

علائم اختصاصی بارداری خارج رحمی به جایی که خون جمع شده و نوعی از رشته‌های عصبی که تحریک شده‌اند بستگی دارد.

علائم اورژانسی بارداری خارج رحمی

اگر تخمک لقاح یافته به رشد خود در لوله‌ی فالوپ ادامه دهد، حتی می‌تواند باعث پاره شدن این لوله‌های رحمی شود. در این شرایط احتمال خونریزی شدید شکمی وجود دارد. علائم اورژانسی تر شامل سبکی سر قابل توجه، از حال رفتن، غش و شوک است.

در صورت داشتن هرگونه علائم و نشانه‌های اولیه بارداری خارج رحمی باید هر چه سریع‌تر اقدامات درمانی آغاز شود. این علائم و نشانه‌های اولیه عبارتند از:

  • درد شدید شکم، پهلو یا لگن به همراه خونریزی واژن
  • سبکی سر قابل توجه یا از حال رفتن
  • درد شانه
باداری خارج رحمی
باداری خارج رحمی یا بارداری خارج از رحم

علت حاملگی خارج رحمی 

بارداری لوله‌ای – شایع‌ترین نوع بارداری خارج رحمی – زمانی رخ می‌دهد. که تخمک لقاح یافته در میانه‌ی مسیر خود به سمت رحم، به دلیل آسیب در اثر التهاب یا تغییر شکل و ساختار لوله‌ی فالوپ در آن گرفتار می‌شود. از طرفی دیگر عدم تعادل هورمونی و رشد غیر طبیعی تخمک لقاح یافته هم در بروز این نوع از بارداری موثر هستند.

عوامل افزایش دهنده 

عواملی که خطر بروز این نوع حاملگی را بیش‌تر می‌کند، عبارتند از:

  • سابقه‌ی در بارداری قبلی: اگر پیش‌تر این نوع از حاملگی را تجربه کرده‌اید، احتمال بروز دوباره‌ی آن بیش‌تر خواهد بود.
  • التهاب یا عفونت: بیماری‌های قابل انتقال آمیزشی همچون سفلیس و سوزاک باعث بروز عفونت در لوله‌های رحمی و دیگر اندام‌های نزدیک شده و در نتیجه خطر بروز بارداری خارج رحمی افزایش خواهد یافت.
  • درمان‌های ناباروری: نتایج برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد که خطر بروز این نوع حاملگی در زنانی که تحت درمان  لقاح خارج رحمی یا آی وی اف ( in vitro fertilization (IVF)) یا سایر درمان‌های مشابه قرار می‌گیرند بیش‌تر از سایر زنان است. از طرفی دیگر ناباروری هم خطر بروز بارداری خارج رحمی را افزایش خواهد داد.
  • جراحی لوله‌های رحمی: گاهی برای اصلاح لوله‌های رحمی مسدود یا آسیب دیده، نیاز به انجام جراحی وجود دارد. این نوع جراحی‌ها خطر بارداری خارج رحمی را افزایش خواهند داد.
  • برخی روش‌های پیشگیری از بارداری: احتمال بارداری در صورت استفاده از یکی از ابزارهای پیشگیری از بارداری داخل رحمی یا آی یو دی (IUD) بسیار کم است. اما اگر در صورت استفاده از آی یو دی بارداری رخ دهد، به احتمال زیاد از این نوع خواهد بود.
  • توبکتومی (tubectomy) یا بستن لوله‌های رحمی (Tubal ligation) یک روش دائمی جلوگیری از بارداری است ولی در موارد کمی ممکن است موفقیت آمیز نباشد. در صورتی که فردی علیرغم توبکتومی باردار شود  خطر بروز آن را افزایش می یابد.
  • سیگار کشیدن:سیگار کشیدن درست پیش از بارداری خطر بروز حاملگی خارج رحمی را افزایش خواهد داد. هر چه فرد سیگار بیش‌تری بکشد، خطر بالاتر خواهد رفت.

عوارض و مشکلات 

این نوع بارداری می‌تواند باعث پاره شدن لوله‌های رحمی شود. اگر لوله‌های فالوپ آسیب دیده درمان نشوند، یک خونریزی شدید رخ خواهد داد که سلامت و زندگی فرد را تهدید خواهد کرد.همچنین‌ممکن است در آینده شانس باروری فرد کاهش یابد

چگونه می‌توان از بارداری‌های خارج رحمی پیشگیری کرد؟

راهی برای جلوگیری از این نوع بارداری وجود ندارد، اما اقدامات زیر خطر بروز آن را کاهش خواهند داد:

  • محدود کردن تعداد شریک‌های جنسی یا استفاده از کاندوم در طی رابطه‌ی جنسی خطر ابتلا به بیماری‌های آمیزشی قابل انتقال و در نتیجه بیماری التهابی لگن را کم خواهد کرد.
  • سیگار نکشید و اگر سیگاری هستید پیش از اقدام به بارداری ترک کنید

حاملگی خارج رحم را چگونه تشخیص می‌دهند؟

پزشک معالج برای تشخیص بارداری خارج رحمی، معاینه‌ی لگنی، سونوگرافی به همراه آزمایش خون را انجام می‌دهد که به صورت زیر می‌باشد:

  • آزمایش خون: در این شرایط، با انجام آزمایش خون سطح هورمون بارداری (hCG) اندازه‌گیری می‌شود. افزایش سطح این پارامتر در خون، نشان‌دهنده‌ی بارداری است. اما اگر افزایش این هورمون تا حد مورد نظر صورت نگرفته باشد، احتمالاً بارداری خارج رحمی اتفاق افتاده است. این تست به مدت 2 تا 3 روز تکرار می‌شود. در صورتی که، سطح hCG به اندازه‌ی کافی افزایش پیدا نکند، احتمالاً بارداری خارج رحمی اتفاق افتاده و یا احتمال سقط جنین در یک بارداری طبیعی (در رحم) وجود دارد.
  • سونوگرافی: برای تشخیص آن، پزشک سونوگرافی لوله‌های فالوپ و رحم را تجویز می‌کند. با مشاهده‌ی جنین در لوله‌ی فالوپ بارداری خارج رحمی تشخیص داده می‌شود. در بعضی موارد، به علت مرگ جنین و یا کوچک بودن آن به وسیله‌ی سونوگرافی قابل شناسایی نیست. اما التهاب و لخته‌ی خون در لوله‌های فالوپ مشاهده می‌شود که بیانگر بارداری خارج رحم است.

موسسه توان تازه (تتا) برای رفاه حال شما ، انواع خدمات سونوگرافی در منزل، ویزیت پزشک در منزل، خدمات تخصصی پرستاری در منزل و ده ها خدمات دیگر را ارائه میکند.

هم‌چنین، علی‌رغم مثبت بودن تست بارداری، عدم مشاهده‌ی جنین در رحم هنگام سونوگرافی بیانگر بارداری خارج رحمی، مراحل اولیه‌ی بارداری و یا سقط جنین است.

 آزمایش حاملگی 

برای تایید حاملگی آزمایش خون آزمایش BhcG یا همان گنادوتروپین جفتی انسان (human chorionic gonadotropin (HCG)) تجویز می‌شود‌. این هورمون در دوران بارداری در خون افزایش پیدا می‌کند. آزمایش خون ممکن است تا زمانی که سونوگرافی خارج رحمی را تایید کند، هر چندین روز یکبار تکرار شود‌. معمولاً ۵ تا ۶ هفته بعد از لقاح سونوگرافی انجام می‌شود

سونوگرافی

سونوگرافی از طریق واژن یا سونوگرافی ترانس واژینال (transvaginal ultrasound) به پزشک اجازه می‌دهد که مکان دقیق بارداری را مشاهده کند. برای انجام این نوع از سونوگرافی یک وسیله‌ی چوب‌دستی مانند داخل واژن قرار می‌گیرد. این وسیله از امواج صوتی برای تولید تصاویر دقیقی از رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ استفاده کرده و بعد تصاویر را به یک مانیتور می‌فرستد.

در سونوگرافی شکمی، پروب روی شکم فرد حرکت داده می‌شود. از این روش برای تایید بارداری و یا ارزیابی خونریزی داخلی استفاده می‌شود.

دیگر آزمایش‌های خون

یک آزمایش خون کامل، برای بررسی کم‌خونی و یا دیگر علائم از دست دادن خون گرفته می‌شود. اگر این نوع بارداری در فرد تایید شده باشد، لازم است که نوع گروه خونی فرد هم مشخص شود، چرا گاهی در این شرایط فرد نیاز به پیوند خون خواهد داشت.

 

در مقاله ای دیگر به نحوه درمان بارداری خارج از رحم خواهیم پرداخت .

با مجله سلامت توان تازه (تتا) همراه باشید و به رایگان از هزاران مقاله، پژوهش ، آموزش، و اخبار حوزه سلامت بهره مند شوید.